Ik weet inmiddels wat er vervelend is aan audioboeken: je kunt er ontaard moeilijk in zoeken, zelfs bladeren is uitgesloten. 2/3 omzetten in 66,66 % lukte me nog wel na het ongeval en langs die weg kwam ik in de buurt van de voorleesminuut waar ik moest zijn in de luisterversie. Maar doordat de roman niet verdeeld is in hoofdstukken of andere makkelijk herkenbare onderdelen en niet opgebouwd is uit lange stukken van verhaallijnen, is het moeilijk om passages echt terug te vinden. Alle personages lopen los rond in dit boek, nou ja, op een beperkte ruimte verschijnen en verdwijnen ze nogal willekeurig en in wisselende frequenties. Wat ook niet helpt, in dit geval, is dat veel van de individuele verhaallijntjes los van elkaar, en sommige waarschijnlijk zelfs als je ze zou reconstrueren en achter elkaar door zou lezen, niet bijster interessant zijn als romanstof, als narratieve eenheden, als scènes. Ook als je het fysieke boek willekeurig openslaat, zijn er bar weinig indicaties op welk punt je de verhaalwereld binnenvalt.
Helder is vooral de lijn van SS-Obersturmführer Karl Zehlendorf die op zoek is naar zijn zoontje dat verdwenen is maar van wie de lezer al heel lang weet dat hij door een gevangene in het kamp is meegenomen naar de gaskamer en zelfs tegelijk met haar in de oven is gegooid; in en na haar doodsstrijd had ze het kind, welbewust, stevig omklemd. Het is de bizarre en lugubere, gruwelijke prelude van die verhaallijn.
De dood van dat op zich onschuldige joch staat waarschijnlijk ook voor wat anders, kan fungeren als spiegel van de totale ellende van de mens. Het lot van de jongen is zo erg dat je bereid bent tot het tijdelijk dempen van je haatgevoelens jegens zijn muziekminnende en voortdurend met nekschoten dreigende vader. Maar toch: ‘Goed dat de kleine Ernst mee de hel in wordt gesleept,’ dat mag je eigenlijk niet denken. De gevangene die hem meenam, deed dat ook niet zonder te twijfelen. Zo komen er ook andere onaangename gedachtes letterlijk voor in het boek. Het is niet vreemd dat de lezer die mede kan ontwikkelen. Je bent als lezer voortdurend bezig morele afwegingen te maken, ook doordat je er soms per ongeluk niet aan ontkomt geraakt te worden door de gevoelens van verdriet of ellende die zelfs deze ongehoord schofterige moffen blijken te hebben. Je gaat anderzijds ook begrijpen dat de Joodse gevangene Szymon, die als lid van het Sonderkommando van Zehlendorf de lijken uit de gaskamer de oven in moet sleuren, hoopt dat de oorlog niet ten einde komt, omdat zijn afschuwelijke taak in het kamp de enige zekerheid is die hij nog heeft, de zekerheid dat, als hij dit goed doet, anders dan die duizenden anderen in leven blijft; dat hoopt en denkt hij althans.
Het luisteren naar de roman ging weliswaar beter dan het schriftelijk lezen ervan maar ik begreep nog steeds niet hoe de resterende 200 of 250 bladzijden nog met vertelsel gevuld zouden kunnen worden. Nou ja, aan ieder voorval kan een geverseerde schrijver wel een wending geven, elk van de 31 personages kan hij tot inkeer laten komen of op andere gedachten laten brengen, enzovoorts en zo voorts en verder maar weer. Ieder voorval wordt hier op een heel letterlijk, realistisch niveau beschreven en alle gevoelens worden benoemd en expliciet gemaakt. Het lijkt bij vlagen een kasteel- of een streekroman of iets anders van lowbrowgarnituur. Van grote kneuterigheid vind ik het geneuzel van Herbert, de chauffeur van Karl, die bijvoorbeeld de motor van de DKW uitzet om benzine te sparen want er is al niet zoveel benzine meer maar dan gaan ook de lichten uit terwijl zijn baas in het donker zijn kind aan het zoeken is waarom Herbert dan dus de motor toch maar weer start zodat dan de lichten weer aan gaan want zo gaat dat bij een DKW die niet een echt chique Mercedes-nazi-wagen is omdat Karl maar een plaatsvervangend kampleider is en niet zoals...u.s.w.
Ik snap niet dat mensen dit deels larmoyante verhaal meeslepend kunnen vinden. Ik moet er inmiddels aan toevoegen dat ik niet meer in optima forma verkeer, al kan ik op mijn gemak naar de roman luisteren; er zit me wel een gezinsdoos paracetamol dwars of in ieder geval dat waarom ik die gezinsdoos verorberd heb, pijn. Ik wou dat de roman anders in elkaar was gezet en met ongeveer de helft was ingekort, zelfs als het de bedoeling was dat de lengte van de roman, de duur van de vertelling, een afbeelding zou zijn van dat wat die roman wil betekenen, een afbeelding van waar het in de roman in wezen om gaat. De avonden telt toch ook maar 222 pagina’s.
Ik beëindig het luisteren voortijdig, op 20:45’34 van de totale duur van 23:41’22.
(zie toch: de verteltijd dekt de vertelde tijd)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten